Co to jest hantawirus?

Hantawirus to wirus RNA z rodziny Bunyaviridae, przenoszony przez gryzonie, który może wywoływać u człowieka poważne choroby – przede wszystkim gorączkę krwotoczną z zespołem nerkowym (HFRS) oraz hantawirusowy zespół płucny (HPS). Choć zakażenia nie są częste, mogą prowadzić do powikłań zagrażających życiu i wymagają natychmiastowej hospitalizacji.

Czym dokładnie jest hantawirus?

Hantawirus należy do grupy wirusów odzwierzęcych (zoonotycznych), co oznacza, że naturalnie krąży w populacjach zwierząt, a na człowieka przenosi się przypadkowo. Budowa wirusa jest stosunkowo prosta – składa się z otoczki białkowo-lipidowej oraz trzech segmentów RNA.

Istnieje wiele gatunków hantawirusów, a każdy z nich jest ściśle powiązany z konkretnym gatunkiem gryzonia. W Polsce najczęściej spotykane są serotypy Puumala i Dobrava.

Jak dochodzi do zakażenia?

Rezerwuarem hantawirusów są gryzonie – myszy, szczury, nornice, a także ryjówki i krety. Zwierzęta te nie chorują, lecz wydalają wirusy wraz z moczem, kałem i śliną.

Do zakażenia człowieka dochodzi najczęściej drogą wziewną – przez wdychanie powietrza zawierającego cząsteczki zasuszonych odchodów gryzoni. Rzadziej zakażenie następuje przez bezpośredni kontakt błon śluzowych lub uszkodzonej skóry z wydalinami zwierząt.

Co istotne, hantawirus nie przenosi się z człowieka na człowieka – z jednym wyjątkiem. Serotyp Andes, endemiczny dla Ameryki Południowej, wykazuje zdolność transmisji między ludźmi.

Kto jest najbardziej narażony?

Największe ryzyko zakażenia dotyczy osób mających regularny kontakt z dzikimi gryzoniami lub miejscami ich bytowania. Szczególnie narażone są:

• weterynarze i laboranci pracujący ze zwierzętami,

• leśnicy i pracownicy terenowi,

• osoby zatrudnione przy deratyzacji,

• osoby sprzątające piwnice, stodoły, strychy i inne miejsca zasiedlone przez gryzonie.

Objawy zakażenia hantawirusem

Objawy zakażenia zależą od konkretnego serotypu wirusa i wywołanej przez niego choroby. Wstępna faza prodromalna przebiega podobnie jak ciężka grypa i obejmuje wysoką gorączkę, dreszcze, bóle mięśni, bóle głowy, nudności i wymioty.

W przypadku gorączki krwotocznej z zespołem nerkowym (HFRS) choroba przebiega w kilku etapach – od gorączki, przez zapaść naczyniową, aż do ostrej niewydolności nerek. U pacjentów pojawiają się wybroczyny, obrzęki, zaburzenia morfologii krwi oraz białkomocz.

Hantawirusowy zespół płucny (HPS) zaczyna się od objawów grypopodobnych, po czym gwałtownie rozwijają się duszności, kaszel i obrzęk płuc. W ciężkich przypadkach dochodzi do ostrego zespołu niewydolności oddechowej (ARDS), wymagającego leczenia na oddziale intensywnej terapii.

Dwie główne choroby wywoływane przez hantawirusy

Hantawirusy wywołują dwa odrębne zespoły chorobowe, różniące się obszarem geograficznym i wywołującym je serotypem:

Diagnostyka i leczenie

Rozpoznanie zakażenia hantawirusowego opiera się na obrazie klinicznym pacjenta oraz badaniach serologicznych – przede wszystkim na wykryciu swoistych przeciwciał IgM i IgG metodą ELISA.

Nie istnieje żaden specyficzny lek przeciwwirusowy na hantawirusy. Leczenie jest objawowe i wspomagające – obejmuje hospitalizację, dożylne nawodnienie, tlenoterapię, wyrównanie równowagi wodno-elektrolitowej i kwasowo-zasadowej, a w razie potrzeby – leczenie nerkozastępcze.

Po przebytej chorobie organizm nabywa odporność na dany serotyp wirusa, jednak rekonwalescencja wymaga czasu i oszczędzającego trybu życia.

Hantawirus w Polsce i na świecie

W Polsce odnotowuje się kilka do kilkunastu przypadków zakażeń hantawirusami rocznie – głównie wywołanych przez serotypy Puumala i Dobrava. Większość zachorowań ma łagodniejszy przebieg w porównaniu do przypadków z Azji czy Ameryk.

Na początku maja 2026 roku głośno zrobiło się o ognisku zakażeń na statku wycieczkowym MV Hondius, który wypłynął z argentyńskiego portu Ushuaia. Zakażenie hantawirusem potwierdzono u 7 spośród 147 osób na pokładzie, a 3 osoby zmarły. Podejrzewa się, że sprawcą był serotyp Andes, zdolny do przenoszenia się z człowieka na człowieka. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) uspokajała, że nie istnieje zagrożenie wybuchem epidemii na skalę COVID-19.

Jak się chronić przed hantawirusem?

Profilaktyka zakażeń hantawirusowych opiera się przede wszystkim na unikaniu kontaktu z gryzoniami i ich odchodami. Kluczowe zasady to:

• używanie masek ochronnych podczas sprzątania pomieszczeń mogących być zasiedlonych przez gryzonie,

• wietrzenie zamkniętych pomieszczeń przed sprzątaniem,

• stosowanie rękawic i odzieży ochronnej przy pracach w terenie,

• regularna deratyzacja piwnic, stodół, magazynów,

• unikanie spania na ziemi podczas biwakowania w środowisku naturalnym,

• mycie rąk po kontakcie ze zwierzętami lub miejscami ich bytowania.

FAQ

Czy hantawirus to nowy wirus?

Nie – hantawirusy są znane od dziesięcioleci. Pierwszy opis hantawirusowego zespołu płucnego pochodzi z 1993 roku, lecz analizy retrospektywne wykazały, że choroba występowała znacznie wcześniej, tylko nie była właściwie rozpoznawana.

Czy można umrzeć na hantawirusa?

Tak – śmiertelność zależy od serotypu i wywołanej choroby. W przypadku HFRS wynosi od 1 do 15%, natomiast przy hantawirusowym zespole płucnym może sięgać nawet 50%.

Jak długo trwa inkubacja hantawirusa?

Okres wylęgania wynosi zazwyczaj od 1 do 6 tygodni – w przypadku HFRS średnio około 2 tygodnie, a przy HPS od 1 do 6 tygodni od momentu zakażenia.

Czy istnieje szczepionka przeciwko hantawirusom?

Nie – aktualnie nie ma zatwierdzonej szczepionki ani specyficznego leku przeciwwirusowego, który byłby powszechnie dostępny w leczeniu zakażeń hantawirusowych. Leczenie opiera się wyłącznie na terapii objawowej.

Czy hantawirus może wywołać pandemię?

Eksperci i WHO oceniają to ryzyko jako niskie. Hantawirusy co do zasady nie przenoszą się z człowieka na człowieka (wyjątek stanowi serotyp Andes), a zakażenia mają charakter sporadyczny, nie epidemiczny.